منطقه ارس همچون ساير نقاط آذربايجان شرقى با بهره مندى از طبيعت بكر و زيباى سواحل رود ارس و جنگل هاى ارسباران، آثار تاريخى بسيارى را در خود جاى داده است.
وجود رود ارس به عنوان منبع آب و سواحل حاصلخيز آن و نيز آب و هواى معتدل استان در فضاى كوهستانى موجب ايجاد بناها و آثار زيباى تاريخى و مذهبى بسيار در منطقه شده است.
از آثارى كه در سواحل رود ارس و در مرز ايران و جمهورى هاى آذربايجان، ارمنستان و نخجوان قرار دارد، مى توان به كاروانسراى شاه عباسى، كليساى چوپان، امامزاده شعيب(برج دوزال)، امامزاده سيد محمدآقا و قلعه و حمام كردشت اشاره كرد.اين بقاياى تاريخى متنوع به همراه طبيعت زيباى سواحل ارس مى تواند به عنوان بسته گردشگرى مذهبى و طبيعى مورد توجه گردشگران داخلى و خارجى قرار گيرد. به منظور آشنايى و معرفى هرچه بيشتر مناطق گردشگرى منطقه آزاد ارس، خبرنگار «ايران زمين» گفت وگويى با ابراهيم ناصرى، كارشناس رسانه اى اين منطقه انجام داد.
*كردشت
كارشناس رسانه اى منطقه آزاد ارس، روستاى كردشت يا كوردشت را در تاريخ جنگ هاى ايران و روس، مركز ستاد مرحوم عباس ميرزا نائب السلطنه معرفى كرد و گفت: در آن زمان عبور و مرور از رودخانه ارس از طريق اين منطقه انجام مى شد و وجود حصار و برجك هاى ديده بانى از يك وضع فوق العاده و استراتژيك آن زمان حكايت مى كند .
به گفته ابراهيم ناصرى، مرحوم مستوفى قزوينى در اثر خود يعنى نزهة القلوب، از اين روستا نام برده است. فاصله كردشت تا شهر مكرى (مقرى) حدود
۳ كيلومتراست و گذرگاه اين منطقه به نام (نوردوز) مورد توافق قرار گرفته است.
*مجموعه كردشت
ناصرى، مجموعه كردشت را شامل: ۸ بناى تاريخى اعم از حمام بزرگ، عمارت، حمام كوچك، مسجد غريب، ديوانخانه، يخچال، قلعه عباس ميرزا و ساخلو
( پادگان نظامى ) اعلام كرد و به معرفى هر كدام پرداخت.

* حمام كردشت
كارشناس رسانه اى منطقه آزاد ارس، اثر تاريخى حمام كردشت را به همراه چند اثر تاريخى ديگر كه مجموعه تاريخى كردشت نام گرفته است، از زيباترين بناهاى دوران قاجاريه اعلام كرد و افزود: حمام كردشت از زيباترين حمام هاى آذربايجان شرقى است كه با معمارى اصيل سنتى در روستاى كردشت از توابع جلفا و در سواحل زيباى رود ارس واقع شده است.
به گفته وى، اين حمام در ميان باغ بزرگى ساخته شده است و داراى يك هشتى به صورت ۸ ضلعى به ابعاد ۳‎/۵ در ۳‎/۵ و به ارتفاع ۴‎/۳ متر است كه يكى از اضلاع، درب ورودى و يكى ديگر راه ورود به رختكن يا سربينه است . سربينه حمام نيز ۸ ضلعى به اضلاع
۳‎/۵ متر و ارتفاع ۸‎/۵ متر است و گنبد بزرگ آن بر روى جوز ها و ۸ ستون سنگى ۸ بر، استوار شده است، همه ستون ها داراى سر ستون هاى سنگى مقرنس است كه به وسيله ملات سرب مذاب به ستون ها وصل شده اند. گنبد سربينه داراى كاربندهاى جالب مزين به
آهك برى هاى زيباست، سكوهاى رختكن با طاق ضربى پوشيده و در زير آن كفش كن هايى تعبيه شده است.
وى، گرما خانه را فضايى معرفى كرد كه از ۴ ستون سنگى ۸ بر و ۲ حوض بزرگ مستطيل شكل و اتاقى با گنبد قير اندود تشكيل شده است و نور داخل سربينه و گرماخانه به وسيله روزنى كه در نوك گنبد قرار دارد تأمين مى شود و گويا بر روى آن روزن ها سنگ هاى مرمر نازك و ظريفى نصب بود كه نور آفتاب از آن نفوذ مى كرد، و داخل حمام را به طور يكنواخت روشن مى كرد. حمام كردشت بخش هاى ديگرى نيز دارد كه بسيار ديدنى و قابل مطالعه است. عباس ميرزاى قاجار در دوران جنگ هاى ۳۰ ساله ايران و روس اين مكان را به عنوان قلعه نظامى و مقر فرماندهى خود انتخاب كرده بود.همچنين وجود رود ارس و باغ هاى اطراف اين اثر بر زيبايى و اهميت آن افزوده است. اين حمام هر چند از نظر ساختمانى به حمامهاى دوره صفوى شباهت زيادى دارد ولى از آثار دوره قاجاريه است.
به گفته وى،بخش هايى از اين بنا به علت بى توجهى در سال هاى گذشته تخريب شده است كه هم اكنون به همت سازمان ميراث فرهنگى و صنايع دستى و گردشگرى استان در دست مرمت و بازسازى است.
* قلعه كردشت
ناصرى، يكى از قلعه هاى تاريخى آذربايجان شرقى را كه در روستاى كردشت ودر ساحل رود ارس بنا شده است، قلعه كردشت معر فى كرد و افزود: اين قلعه به لحاظ ارزش و اهميت نظامى و تاريخى به خصوص دوران حكومت عباس ميرزاى قاجار نائب السلطنه فتحعلى شاه در آذربايجان شرقى بيشتر مورد توجه بوده است و عباس ميرزا در مبارزات خود عليه تجاوز روسيه تزارى از اين قلعه استفاده مى كرد.آنچه به نظر مى رسد، قبل از استفاده از قلعه كردشت اين قلعه نظامى وجود داشته است و بناى آن را به سده هاى نخستين اسلامى نسبت مى دهند.
به گفته وى، قلعه عباس آباد كردشت در سمت چپ جاده كردشت به خروانق در بالاى تپه اى صخره اى بنا شده است و در جبهه شمالى آن در ورودى است و در ارتفاعات اين قلعه ديواره ها از جنس سنگ و آجر ساخته شده است و به فاصله معينى نزديك به يكصد متر از يكديگر ۶ برج نگهبانى وجود داشته كه اكنون قسمتى از اين برج ها پابرجاست.
وى، با اشاره به اين كه ساحل رود ارس در بخش جنوبى از پايگاه هاى مهم دفاعى عباس ميرزا در مقابل تجاوز روس ها بود و مكان مناسبى براى پشتيبانى ارتش ايران در دوران قاجار به شمار مى رفت،گفت: قلعه نظامى عباس آباد كردشت امكان جاى دادن سربازان متعدّدى را داشت و براى رفاه و آسايش سربازان مستقر، همواره آماده مقابله با قواى مهاجم روسيه بود و بارها از رود ارس گذشته و به ساخلوى
( پادگان ) سربازان روسى شبيخون مى زدند.
وى، درباره سقوط قلعه كردشت گفت: وقتى در سال ۱۲۴۳ ه-ق (۸۴۱ م) سپاهيان روس از رود ارس عبور كرده و جلفا ، نخجوان ، مرند و اصلاندوز را تصرف كرده و به سوى تبريز روانه شدند، قلعه كردشت نيز به دست قواى دشمن سقوط كرد و بعد از تصرف قلعه، مدتى بعد از آن و در ايام برقرارى صلح و متاركه تركمنچاى كه بين ايران و روس برقرار شد، قلعه كردشت مدتى مورد استفاده سربازان روسى بود ولى به تدريج با تخليه قواى روسى، قلعه مزبور مورد انهدام و ويرانى قرار گرفت و قسمتى از تأسيسات آن به غارت رفت.همچنين بعد از اين كه روس ها اين منطقه را تخليه كردند و امور استان را به نيروهاى دولتى واگذار كردند اين قلعه بارها مورد استفاده امراى محلّى و حكام
قره باغ قرار گرفت و در اواخر دوره قاجار و اوايل حكومت پهلوى اين قلعه خاصيت نظامى خود را از دست داد.
* موقعيت روستاى كردشت
كارشناس رسانه اى منطقه آزاد ارس، به موقعيت روستاى كردشت اشاره كرد و گفت: روستاى كردشت از بخش ورزقان و شهرستان اهر و دهستان ديزمار غربى واقع شده است . فاصله كردشت تا ورزقان ۶۶ كيلومتر و تا اهر ۱۲۶ كيلومتر و تا جلفا ۷۰ كيلومتر است. اين روستا در غرب اهر و ورزقان بنا شده است .كردشت در درّه بسيار حاصلخيز و زيبايى در ساحل جنوبى ارس واقع است و رودخانه مرزى ارس در درّه بسيار عميق شمال با شدت تمام از غرب به شرق منطقه جريان دارد. كوه هاى بسيار بلند و صخره اى سرتاسرشمال و جنوب كردشت را فرا گرفته است. بنابر اين، تنها معبر قابل توجه كنار ارس از اين روستا مى گذرد و استقرار اين روستا به تبعيت از وضع پستى و بلندى در جهت شرقى- غربى عملى شده است.كوه هاى بلند صخره اى ساحل شمالى ارس درخاك جمهورى آذربايجان واقع است و در سمت جنوب آن در بلندى هاى كوه هاى مشرف به روستا يكى از قلعه هاى تاريخى و نظامى دوره قاجار بنا شده است، بعلاوه غير از قلعه تاريخى كردشت حمام تاريخى باارزشى هم بنا شده است.
وى درباره آب و هواى كردشت گفت: اين روستا به تبع منطقه ارس داراى آب و هواى گرم و مرطوب است.تابستان در اين منطقه گرم و طولانى و زمستان خنك و ملايم است و در فصل تابستان گاهى اوقات ميزان درجه حرارت به بالاتر از ۴۰ درجة سانتى گراد مى رسد.
* حمام تاريخى جلفا
كارشناس منطقه آزاد ارس، به حمام تاريخى جلفا اشاره كرد و افزود: اين حمام تاريخى در قسمت مركزى و در كنار ريل هاى راه آهن و جنب خانه هاى گمرك شهرجلفا واقع شده است كه قسمت اعظم آن در سال ۷۲ از سوى سازمان ميراث فرهنگى از زير خاك بيرون آورده شد و تعميراتى نيز بر روى آن صورت گرفت. اين حمام داراى پايه هاى سنگى بسيار زيباست كه به صورت هنرمندانه تراشيده شده اند و سردر آن با سنگ و آجر تزيين شده است. در قسمت هاى داخلى آن آهك برى هاى ساده و رنگى نيز مشاهده
مى شود.اين حمام به دوره قاجار تعلق دارد و از لحاظ معمارى شبيه حمام كردشت است و عليرغم اينكه چندان مورد توجه مسئولان قرار نگرفته است،كمترازحمام كردشت نيست.